– I Hovdebygda trekkjer eg pusten og finn roa

«Eg kjem ofte til Hovdebygda til mormor sitt kjøkken, også for å vere aleine. Når eg er for mykje saman med folk, vert eg språklaus»

På Høgetua: – Hovdebygda er ein utruleg viktig stad for meg, seier Ida Lødemel Tvedt. Alle foto: Ingebjørg Røyrhus Øyehaug  Foto: Ingebjørg R. Øyehaug

Eg har budd sju år i New York, (...) men eg opplever mange ur-newyorkarar som provinsielle: Dei trur New York er verdas navle. Hovde- bygdingane derimot, slik eg generaliserer, er opne mot verda

Nyheiter

Ida Lødemel Tvedt (f. 1987) er fødd og oppvaksen i Bergen. Ho er litt hovdebygding, bur i New York der ho har studert og seinare undervist ved to universitet. I vinter gav ho ut boka «Marianegropen», ei bok med innslag frå Hovdebygda.

«Ida Lødemel Tvedts essaydebut er mye rart, men først og fremst er den svimlende god.», skriv Kjetil Røed i avisa Vårt Land.

Ida har fått mykje merksemd og mange rosande omtalar i avisene for debutboka si. Boka inneheld 43 tekstar, eller akter, som ho kallar dei, der ho reflekt-erer rundt tema som 22. juli, litteratur, tidsånd, entusiasme, kjærleik, heimkomst og rot-metaforen. «Essayet reiser mellom Bergen, USA og Hovdebygda», heiter det på smussomslaget. Akt nummer to, «Heimat(t)», startar slik:

«Det er tidlig i august. I morgen skal vi ha familiefest i Hovdebygda, i hagen bak huset til mormor og morfar. (...) Tradisjonen tro vil barna til mormor fortelle skrøner og historier til oss, sine barn og barnebarn.»

MOrfar og mormor: Reidar Lødemel og Borghild Aasen Lødemel. Privat  Foto: privat

 

Ida startar i Hovdebygda, i barndomsheimen til mor si, Marit Lødemel, og i hagen til besteforeldra sine, Borghild og Reidar Lødemel, før ho vandrar i fin essay-stil ut i verda til verdslitteraturen og kjende forfattarar og filosofar som har skrive om røter og tilhøyrsle, og har drøfta om det å ha røter, vere rotfaste, er viktig for oss. Ida spør om rot-meta-foren er tenleg for å seie noko om ein person si tilhøyrsle i tid og rom.

– Ein person er eit tett befolka teater fullt av gjenferd frå fortida si som ho ikkje forstår. Dei er forteljingar overleverte til oss, kanskje fulle av overdrivingar og løgner, seier Ida.

– Nokre slike opphavsmytar er fruktbare, andre ikkje. Enkelte kan vere farlege og føre til fordummande stammetenkning. Og det blir fort litt ynkeleg å smykke seg med noko som ligg langt attende i tid, eller bruke det som forklaring på utviklinga av eigen karakter. I «Marianegropen» spør eg meg kva slags fortidsdyrking som kan forsvarast.

I boka skriv ho: «Kanskje er lengsel etter røtter drevet av frykt for abstraksjon; for framtiden og det fremmede – alt som symboliserer avstand til og fragmentering av det som er solid og ekte ... Røttene binder oss til noe eldre, tyngre og dypere enn vår egen individualitet.»


Ida meiner at me likevel har behov for å føle oss rotfesta og seier at huset i Hovdebygda er ein hovudscene i hennar opphavsmyte, og at dette huset med alt det rommar av folk, ting, forteljingar og kultur har forma henne, utan at ho kan vite korleis.

– På mange måtar er huset her meir som eit språk enn eit hus for meg. Måten me er saman på i storfamilien er i språket. Eit språk i rørsle og ofte i språkspeloppar – eit leikent og porøst språk.

– Då eg var lita, skrytte eg av at Ivar Aasen var oldefar min sjølv om han ikkje hadde etterkomarar, men berre var bror til mormor sin tippoldefar.

I Aasen-tunet: – Då eg var lita skrytte eg av at Ivar Aasen var oldefaren min, sjølv om han berre var bror til mormor sin tippoldefar.  Foto: Ingebjørg R. Øyehaug

Ida skriv om Storebjørka, tuntreet på garden der Ivar Aasen og mormor Borghild vaks opp: «Storebjørka var både kulisse og aktør i mormors myter. Hun forteller om da hun var barn og kongeparet var på besøk for å legge blomsterkrans på Aasen-bautaen. Hun måtte plukkes ned fra Storebjørka for å komme å hilse og neie. Jeg spør hvor høyt hun klatret. «Nei, det var no helst so høgt som tredet var det», sier hun. «Ej fekk ikkje lov, men om bestefaren sov, var det ingen som høyrde det.»

Teikning: Portrett av mormor, teikna av Ida.  Foto: Ingebjørg R. Øyehaug

– Eg elskar forteljingane hennar. Ho var ein god forteljar og kjapp i replikken. No har alzheimers endra på dette, men den språklege aktiviteten hennar er framleis imponerande.

– Morfar hadde temperament! Var sint når han var sint, glad når han var glad. Julaftan når me sat rundt bordet og han såg på kvar og ein av oss, kom tårene fram i auga hans.

Ida skriv: «Morfar var kunstmaler og formingslærer. Han luktet terpentin og sagmugg, hadde gylne hender og et ustyrlig temperament som gjorde at han alltid var på randen av raseri, tårer eller latter. Jeg har alltid sett for meg morfar og mormor som bygdeversjoner av Jack Kerouak og Marilyn Monroe, da de var unge og morfar satt mørk og slank på motorsykkelen lesset med staffeli og pensler, og mormor satt bakpå ...».

– Og alle tinga morfar laga til oss: rosemåla kaketiner, leiker, dokkemøblar og gode, praktiske bruksting som me brukar den dag i dag. Så mange spor.

Morfar: Reidar Lødemel med målarsakene på søking etter gode motiv. Privat  Foto: privat

 

– Eg kjem ofte til Hovdebygda til mormor sitt kjøkken, også for å vere aleine. Når eg er for mykje saman med folk, vert eg språklaus. Daud. Difor rømmer eg av og til frå det sosiale, og då er det fint å rømme hit. Her kan eg isolere meg ei veke no og då, og sleppe å forhalde meg til andre og til folk som skal fortelje meg kven eg er, noko eg får fnatt av.

Atelier: Rommet er halde slik det var då Reidar Lødemel arbeidde her. – Penslane er som ein blomebukett.  Foto: Ingebjørg R. Øyehaug

 

Ida er i gang med ny bok som skal handle om Europa og innehalde reiseskildringar og tekstar om reiselitteratur. Denne sommaren skal ho også skrive reisebrev for nynorskavisa Dag og Tid, frå Italia, Frankrike, Belgia og Irland.

Ho er mykje på farten, Ida, også når ho er i Hovdebygda. Utan sertifikat når ho ikkje så langt, men stiane i nærom-rådet fartar ho jamt på. I boka reflekterer ho rundt det å bu i Hovdebygda permanent: «Lurer på om jeg hadde blitt skikkelig ensom her, om jeg hadde blitt værende i denne aleinsomheten, om det hadde bikket over, om jeg hadde klikket i vinkel.» Og ein annan stad: «... jeg vet at ensomheten bare er fin når den er selvvalgt, og at jeg etter noen uker blir lei av å løpe i skogen.»

Me går tur til Høgetua og pratar om livet her i bygda kontra livet i New York.

– Eg har budd sju år i New York, og har funne ein fridom der som har betydd mykje for meg. Men eg opplever mange ur-newyorkarar som provinsielle: Dei trur New York er verdas navle, noko som gjer dei mindre nysgjerrige og audmjuke i møte med resten av verda. Hovdebygdingane derimot, slik eg generaliserer, er opne mot verda, fordi dei veit at dei sjølve kjem frå noko lite. Difor kan bygdeperspektivet ofte vere snillare og meir intelligent enn det kosmopolitiske.